Dit moet je weten over het diafragma!

16_minolta_50mm (1)

Het diafragma is misschien wel één van de belangrijkste delen van de camera (of eigenlijk de lens).

Het diafragma vormt samen met de sluitertijd en de ISO de belichtingsdriehoek.

Deze drie zorgen er samen voor dat de foto goed belicht wordt.
Hoe het diafragma daar aan mee werkt zul je in dit artikel lezen.

Daarnaast ga je nog iets super belangrijks leren, namelijk hoe je de scherpte diepte van de foto kunt bepalen met het diafragma. (scherpte diepte zorgt voor die mooie onscherpe achtergrond op foto’s!)

Oog en diafragma

Wat hebben een oog en een diafragma gemeen?

Om je makkelijk een idee te geven van wat het diafragma in je lens is kun je het het beste vergelijken met je oog.

Het diafragma in een lens is namelijk vrijwel hetzelfde als de iris in een oog.

De iris zorgt er voor dat er niet teveel maar ook niet te weinig licht in je oog valt.

Als je bijvoorbeeld in een donkere omgeving in een spiegel kijkt zie je dat je pupil een stuk groter is.
Kijk je in een lichte omgeving in een spiegel dan is die juist veel kleiner.

Zo werkt het diafragma ook. Als het diafragma wijd open staat dan komt er veel licht op de sensor van de camera, en anders om juist niet.

 

camera diafragma

Wist je dit over f/stops?

Het diafragma in een camera wordt aangegeven met getallen.

Deze getallen worden f-stops (of gewoon ‘stops’) genoemd.

De reden dat f-stops worden gebruikt is omdat men een manier wilde om de licht sterkte van verschillende lenzen makkelijk met elkaar te vergelijken.

Een 200mm lens op f/4 laat bijvoorbeeld net zoveel licht door als een 50mm lens die ook op f/4 staat.

de f-stop wordt namelijk berekend door de brandpuntsafstand van de lens te delen door de diameter van het diafragma.

Nu kun je ook makkelijk begrijpen waarom een licht sterke lens met een lange brandpunt afstand zo enorm duur is.

Een 50mm f/2 lens zou dan een diameter van 25mm hebben. Maar een 400mm f/2 lens zou al een 200mm diameter hebben! Dat is een enorme lens!

aperture_be

Hiernaast staan de f/stops afgebeeld, hoe hoger het getal, hoe kleiner de opening en hoe minder licht er doorgelaten wordt.

De f/stops van laag naar hoog zijn dan:

1.0 | 1.4 | 2.0 | 2.8 | 4 | 5.6 | 8 | 11 | 16 | 22 | 32

Bij elke stap naar rechts wordt er twee keer zo weinig licht doorgelaten, bij elke stap naar links twee keer zoveel.

Waarom dit zo is en de berekening er achter is niet zo belangrijk, maar als het je interesseert dan kun je hier een kijkje nemen

 

 Hiermee wordt de foto interessant.

Nog een enorm belangrijke reden om met het diafragma te spelen is de scherptediepte.

Wat is scherptediepte?

Eigenlijk zegt de naam het al. Het is de diepte waar op de foto scherp is. Dit kan een paar millimeter zijn maar dit kan ook de gehele foto zijn.

verschil scherptescherptediepte diafragma

Wat heeft scherptediepte te maken met het diafragma?

Als het diafragma van de lens groter wordt dan wordt de scherptediepte kleiner.

Bij f/1.4 zul je veeeeeeel minder scherpte diepte hebben dan bij bijvoorbeeld f/16.

Hoe dat werkt zie je hier onder (Ik hoef het vast niet te zeggen, maar dit is niet op schaal haha):

scherpte diepte groot scherpte diepte klein

 

 

Het is handig om te weten dat scherptediepte altijd 1/3 voor het punt waar je op scherp stelt is en 2/3 er achter.

Een voorbeeld:
Stel dat je scherp stelt op een liniaal die van de camera af ligt.
Je stelt scherp op de 10 cm lijn. De scherpte diepte van de gebruikte lens en diafragma is 3 cm. Dan zal de liniaal scherp zijn vanaf de 9e tot en met de 12e centimeter. (1/3 van de scherptediepte voor het scherp stel punt en 2/3 er na)

Naamloos-1

Let niet op mijn geweldige teken kunsten…

 

Nu je weet dat de scherptediepte veranderd met het diafragma en je nog creatiever met je foto’s aan de slag kunt ga je vroeg of laat tegen het probleem aan lopen dat je onderwerp niet geheel in focus is.

Nu is dit soms geen probleem, maar als je een groepsfoto maakt en de helft van de groep is maar in focus dan is dat natuurlijk jammer.

Dan kom je al snel op de vraag: Wanneer kun je het beste welk diafragma gebruiken?

In grote lijnen is het dit:

Voor portret fotografie wil je meestal een zo klein mogelijke scherptediepte en daarom zijn lenzen als de 85mm 1.2 en 50mm 1.2 grote favorieten.

In tegenstelling tot portret fotografie wil je bij landschapsfotografie vaak juist een zo groot mogelijke scherptediepte, zodat de voorgrond en de achtergrond allebei haarscherp zijn. Dan ben je met f/11 tot f/22 een stuk beter af.

Afhankelijk van je onderwerp, hoe ver die van de lens af is en welke lens je gebruikt wil je daartussen spelen.

Hoe het is voor jouw camera / lens combinatie en situatie zal verschillen en daar kun je het beste zelf mee oefenen.

 

Is een lens altijd even scherp?

Helaas niet. Uiterste diafragma’s hebben ook negatieve effecten op een foto.

Een lens die wijd open staat (grote opening) heeft vaak bepaalde tekortkomingen.

Zo zijn de hoeken van de foto’s vaak donkerder dan het midden (vignetting), maar dit kan verholpen worden in een programma als Photoshop.

Daarnaast kan er sferische of chromatische aberratie ontstaan. Wat er op neer komt dat de foto niet goed scherp te krijgen is of dat er kleuren in de foto zijn die er niet horen. (meer info hier en hier)

Een super kleine diafragma geeft ook problemen.

Als je een diafragma van meer dan 22 kiest dan krijg je te maken met diffractie.

Diffractie houdt in dat de foto ook weer onscherp wordt. Maar dit keer komt het omdat het gat waar het licht doorheen komt zo klein is dat de randen van het diafragma de lichtstralen enigszins buigen.

Een voorbeeld hiervan zie je hier:

diffractie

Het rechter plaatje is onscherp

Er zijn veel verschillende diafragma’s…

Per lens verschilt het diafragma ook enorm.

Zo heb je lenzen die beginnen bij f/1.2 maar ook lenzen die pas beginnen bij f/5.6.

Zelfs heb je lenzen die beginnen bij f/4.0 of f/5.6, afhankelijk van hoe ver je ze inzoomt.

Zo heb je bijvoorbeeld de Canon 70-300mm f/4.0 – 5.6.

Deze lens is maximaal f/4.0 bij 70mm maar naarmate je inzoomt veranderd dit naar f/5.6.

Ook zijn er verschillen zoals bij de Canon 100mm f/2.0 en de Canon 100mm f/2.8 macro.

Zo heeft de macro lens een mooiere achtergrond onscherpte doordat die meer lamellen in het diafragma heeft en deze een rondere vorm hebben.

 

Het diafragma heeft zelfs invloed op de autofocus.

Behalve al het eerder genoemde heeft het diafragma ook invloed op de auto focus van de lens!

Een lens met een grotere opening kan ook makkelijker scherp stellen. Er is namelijk meer licht om mee te werken. In een slecht verlichtte omgeving kan de lens dan makkelijker genoeg licht krijgen om toch scherp te stellen.

Dit heeft nog 1 groot gevolg. Sommige mensen gebruiken namelijk teleconverters voor hun lenzen.

Teleconverters zorgen ervoor dat een lens een langere brandpuntsafstand krijgt.

Zo heb je verschillende teleconverters, maar voornamelijk de 1.4x en de 2x.

Die de brandpuntsafstand met 1.4x of met 2x vergroten. (een 200mm lens wordt met een 1.4x teleconverter een 280mm lens)

Een teleconverter heeft alleen een nadeel. Er komt ook minder licht bij de sensor van de camera.
Dit in combinatie met het feit dat alleen de aller beste camera’s automatisch kunnen scherpstellen boven f/5.6 betekent dat een f/4 lens met een 2x teleconverter (dat wordt dan f/8) niet meer kan autofocussen en je dit dus zelf moet doen.

Maar waarom doet de autofocus het dan nog wel als ik f/22 instel?

Dit komt omdat de camera altijd de wijd open diafragma gebruikt bij het scherpstellen en het kijken door de viewfinder. Anders zou je ook bijna niks meer zien, wat het natuurlijk lastig maakt om foto’s te maken..

scherptediepte paddestoel

Hier kun je goed de beperkte scherptediepte zien.

Conclusie

Wat zou je zonder het diafragma moeten??

Het zorgt dus voor de juiste belichting door groter en kleiner te worden.

De juiste scherpte diepte door groter en kleiner te worden.

f/stops zijn niet logisch en doen je denken aan wiskunde… (maar zonder dat je weet wat het is beperk je jezelf enorm.)

Het diafragma invloed heeft op de autofocus en deze zelfs kan uitschakelen.

 

Kun jij de f/stops al dromen? Laat het me hier onder weten!
(ook als je vragen of opmerkingen hebt natuurlijk!)

Je zou me een enorm plezier doen door dit bericht een Like te geven als je het nuttig vond!

Één Reactie

  1. Annie 16 april 2016